U bevindt zich hier: Home » “Integriteit is niet te koop”

Integriteit is niet te koop

Geplaatst op 1 augustus 2018

‘Ik ben arm en zwak. Diep van binnen heb ik pijn.’ Woorden uit Psalm 109, aan de telefoon geciteerd door de Zuid-Afrikaanse hoogleraar Rex van Vuuren. Hij heeft het over ‘the wounded leader’, zijn fascinatie en dus zijn expertise-gebied. Van Vuuren licht in zijn sessie in de Avicenna WorldClass toe over welke ‘wonden’ het precies gaat, hoe leiders hun eigen verwondingen beter leren herkennen en hoe ze geheeld kunnen worden.

Hoe bent u op de metafoor van de gewonde leider gekomen?
In mijn eigen praktijk als klinisch psycholoog en psychotherapeut hier in Pretoria ontmoet ik veel mensen die last hebben van depressies, angstaanvallen, gevoelens van diepe machteloosheid en een laag gevoel van eigenwaarde. Na zorgvuldige analyse ben ik tot de conclusie gekomen dat zij vaak slachtoffer zijn van hun leiders, van de mensen die op hun werk de baas zijn. Zij voelen zich de gevangene van hun leider en raken als het ware geïntoxiceerd, vergiftigd en bezoedeld door het gedrag van hun leider, door slecht leiderschap dus.

Dit zijn de verwondingen van de volgelingen, de werknemers. Maar als u spreekt over de gewonde leider, dan is hij zelf ook slachtoffer?
Zo is het precies. Ik kan ook spreken van een narcistisch leider of een egoïstisch leider. Want het zijn mensen met narcistische kenmerken, mensen ook met een groot ego. Maar leiders die slecht luisteren, zich arrogant gedragen, de baas willen spelen en weinig of geen respect tonen voor hun ondergeschikten doen dat omdat zij zelf óók gewond zijn geraakt op hun levenspad.

De mens is kwetsbaar, fragiel. Dat is een existentieel gegeven. In plaats van deze kwetsbaarheid te erkennen, ontvluchten we die liever. Vooral als we de pijn van onze kwetsuren niet willen voelen. Dan krijgen we Narcissus of Icarus. Gewonde leiders gaan zichzelf adoreren of denken dat ze onoverwinnelijk zijn. Dat is erg. Maar het is vooral óók erg omdat ze andere mensen daarmee beschadigen. En als zij later tot leiderschap worden geroepen, bestaat de kans dat alles zich blijft herhalen.

Hoe kunnen leiders in zichzelf de gewonde leider herkennen?
Icarus bereikt de zon niet en valt te pletter. Narcissus verdrinkt in zijn eigen zelfbeeld.

Hoogmoed komt dus voor de val. Maar dan is het al te laat. Kan het ook eerder?
Leiders mogen hun eigen sensitiviteit beter leren kennen. Als ik voor Avicenna in Nederland ben, zal ik daar veel dieper op in gaan. Want ik heb daar goed over nagedacht en ik deel mijn ideeën graag. Maar nu, aan de telefoon is dat lastiger uit te leggen. Waar het op neer komt, is dat gewonde leiders vast zitten in een misperceptie van zichzelf. Ze zijn emotioneel gevangen in hun karakter dat als gevolg van vele ervaringen is gevormd op hun levensweg. Iemands karakter is de kern van diens leiderschap. Het is dus de kunst meer inzicht te verwerven in het eigen karakter, zodat een leider zichzelf beter kent en de sensitieve gebieden in zijn persoonlijkheid het hoofd kan bieden.

Zelfkennis en persoonlijke ontwikkeling, dus?
Ja. En dat is exact de kern van de leiderschapsacademie zoals Avicenna die invult. Daarom ben ik erg blij dat Avicenna op mijn pad is gekomen en dat ik nu voor de academie naar Nederland kan komen om mijn inzichten te delen.

Is het een typisch Zuid-Afrikaans begrip, de gewonde leider?
In Zuid-Afrika komen slechte leiders vaker voor. Hier kennen we nog altijd veel politieke leiderschapsbenoemingen, niet alleen bij de overheid maar ook in het bedrijfsleven. Daarbij is iemands bekwaamheid niet het belangrijkste criterium. Er ontstaat snel corruptie, bedrog en verraad. Mijn land heeft dankzij onbekwame leiders miljarden euro’s verloren.

Nederland is een relatief gezond land, gericht op consensus en met leiders die vaak wèl worden benoemd op basis van hun prestaties. Dat neemt niet weg dat er toch ook in Nederland leiders werken die hun morele waarden uit het oog verliezen als ze de verleidingen van macht, geld en seks niet kunnen weerstaan. De gevaarlijke trilogie: macht, geld en seks. Innerlijk bewustzijn en het eigen morele kompas moeten dan soms worden versterkt, bijvoorbeeld – nogmaals – met behulp van Avicenna. Al moet ik ook zeggen: integriteit is niet te koop. Integriteit kan worden aangeboord in de innerlijke bronnen van leiderschap waar zij samenvalt met gedrag.

Rex van Vuuren heeft op 3 april 2018 een verdiepingssessie rondom dit thema verzorgd tijdens de State of Leadership, het leiderschapsevenement voor alumni van Avicenna.